Στην περιοδική έκδοση του "Νέου Ελληνομνήμονα" που εξέδιδε από το 1904 ο πανεπιστημιακός και μετέπειτα Πρωθυπουργός Σπυρίδων Λάμπρου, στον δέκατο τρίτο τόμο είναι καταχωρημένο το χειρόγραφο υπ'αριθ. 23 της Βιβλιοθήκης Ζαγοράς: "Συμεών Θεσσαλονίκης Λόγοι καὶ ἐπιστολαί", από τον καθηγητή Κωνσταντίνο Δυοβουνιώτη ο οποίος και συνέταξε τον κατάλογο των χειρογράφων της συγκεκριμένης Βιβλιοθήκης (ολοκληρώθηκε αυτός στα 1915)...
 |
| Η καταχώρηση του χειρογράφου 23 στον Νέο Ελληνομνήμονα |
Ψηλός, αδύνατος, με άσπρα αραιά μαλλιά και ηλικία κάπου στα εξηνταπέντε με εβδομήντα. Αφού έριξε μια σύντομη ματιά στο τμήμα με τις νεώτερες εκδόσεις αλλά και στον χώρο όπου βρίσκονταν τα εκθετήρια των παλαιτύπων και χειρογράφων, άρχισε να συζητά με τον υπάλληλο. Τα άψογα ελληνικά του, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούσε, πρόδιδαν άνθρωπο ανώτατης μόρφωσης. Ξεκίνησε συγχαίροντας τις τοπικές αρχές που μεριμνούσαν και διατηρούσαν τόσο όμορφα τακτοποιημένο το περιεχόμενο της Βιβλιοθήκης. Προφανώς αγνοούσε ότι αυτή δεν ανήκε πλέον σε καμία τοπική αρχή αλλά ήταν Δημόσια υπαγόμενη στο Υπουργείο Παιδείας του Κράτους. Σημειωτέον ότι την περίοδο εκείνη στεγαζόταν στα τέσσερα δωμάτια της παλαιάς πτέρυγας του κτιρίου που της είχαν παραχωρηθεί από την Κοινότητα Ζαγοράς. Στην σημερινή νέα πτέρυγα λειτουργούσε τότε κινηματογράφος...
Κατά την διάρκεια της συζήτησης εξήγησε ότι είχε επισκεφθεί και παλαιότερα την Βιβλιοθήκη, παραμονές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μάλιστα υπέδειξε και τον χώρο όπου στεγαζόταν τότε αυτή: το κτίριο Παραχειμώνα απέναντι από την είσοδο της πλατείας του Αγ. Γεωργίου. Τότε, επεσήμανε, πλήν των χειρογράφων που ήταν σχετικά τακτοποιημένα, όλο το υπόλοιπο βιβλιακό υλικό βρίσκονταν σε αταξία...
Έπειτα κάθησε στο μικρό αναγνωστήριο απέναντι από το γραφείο του υπαλλήλου και ζήτησε να δει το χειρόγραφο υπ'αριθ. 23. Αφού το πήρε στα χέρια του, με προσεκτικότατες αργές κινήσεις των ακροδακτύλων του, άρχισε να το ξεφυλλίζει. Κάποιες στιγμές στο πρόσωπό του σχηματίζονταν εκφράσεις θαυμασμού, κάποιες άλλες χαμογελούσε κουνώντας το κεφάλι...
Η ενασχόλησή του με το βιβλίο δεν κράτησε πολύ. Κάτι λιγότερο από μια ώρα. Φαινόταν ότι ήξερε εκ των προτέρων τι ήθελε να δει και σε ποια σημεία του να σταθεί... Κλείνοντάς το απευθύνθηκε στον υπάλληλο λέγοντας: "Θα μπορούσα να σας επισημάνω κάποιες διορθώσεις που αφορούν στην καταχώρηση του κώδικα αυτού στον Νέο Ελληνομνήμονα;" Εκείνος σπεύδει με μερικά λευκά χαρτιά από το επιτραπέζιο ημερολόγιο και ξεκινά να σημειώνει: "Κατ' αρχήν οι διαστάσεις του δεν είναι 0,21x0,18 αλλά 0,21x0,14. Ασήμαντη λεπτομέρεια θα μου πείτε, αλλά πρέπει να σημειωθεί..." Και έπειτα προχώρησε... "Είναι χειρόγραφο του Συμεών Θεσσαλονίκης γραμμένο επί των ημερών του, προ του 1429 (έτους θανάτου του), από καλλιγράφο επί του οποίου έχει κάνει διορθώσεις και συμπληρώσεις ο ίδιος. Όπως στο φύλλο 219 όπου μετατρέπει το: ἁγιωτάτου σε: ταπεινοῦ και το: κύρ Συμεών σε: Συμεών... Ο Κων/νος Δυοβουνιώτης λανθασμένα το έχει χρονολογήσει ως χ/φο του 16ου αιώνα"...
 |
| Σελίδα του κώδικα 23. Διακρίνεται στο επάνω μέρος η χειρόγραφη σημείωση του Πατριάρχη Καλλινίκου του Γ' |
Συνεχίζοντας, εξήγησε ότι είχε σπουδάσει Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και είχε ασχοληθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα με τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, ιδιαιτέρως όμως με τον Συμεών Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης. Είχε επισημάνει ανέκδοτα έργα του στο Άγιον Όρος, αλλά και στον κώδικα υπ' αριθ. 23 της Ζαγοριανής Βιβλιοθήκης κατά την επίσκεψή του σ' αυτήν προ του πολέμου, με σκοπό κάποια στιγμή να προβεί στον σχολιασμό και στην έκδοσή τους. Προφανώς τότε θα είχε ξοδέψει πολύ περισσότερο χρόνο πάνω στο συγκεκριμένο χειρόγραφο...
Γύρω στις δώδεκα περίπου το μεσημέρι, αφού έγραψε δυο λόγια στο βιβλίο επισκεπτών, ευχαρίστησε, αποχαιρέτησε και έφυγε...
 |
| Φωτοτυπία από το σημείωμα του Δαυΐδ Μπάλφωρ στο βιβλίο επισκεπτών της Βιβλιοθήκης |
Ποιός ήταν όμως ο Δαυΐδ Μπάλφωρ;
Ο αναγνώστης μπορεί να βρει πάμπολλα δημοσιεύματα στις μηχανές αναζήτησης του διαδικτύου για την πολυκύμαντη ζωή αυτού του ανθρώπου. Εμείς παραθέτουμε τυχαία δυο-τρία χωρίς φυσικά να είμαστε σε θέση να κρίνουμε τι από όλα αυτά που δημοσιεύονται ισχύει και τι όχι...
Οι παρακάτω όμως σύνδεσμοι αφορούν στην εργασία του Δαυΐδ Μπάλφωρ που είναι βασισμένη στον κώδικα 23 (codex Z όπως καταχωρείται σ' αυτήν) και επιβεβαιώνουν τα όσα ανέφερε στη Βιβλιοθήκη εκείνη τη μέρα για την ενασχόλησή του με τον Άγιο Συμεών, Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης...
____________________________________
 |
| Η εργασία του D. Balfour για τον Άγιο Συμεών Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης (η έκδοση βρίσκεται στην διάθεση του ιστολογίου αλλά δεν έχει ακόμα ψηφιοποιηθεί) |
 |
| Το συγκεκριμένο έργο είναι ψηφιοποιημένο. Πηγή: Ιερά Μητρόπολις Δημητριάδος |
Παραθέτουμε το σημείωμα του εκδότου Παν. Κ. Χρήστου στην παραπάνω έκδοση:
"Ὁ κ. Δαβὶδ Balfour εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκοπίασε περισσότερον παντός ἄλλου ἐρευνητοῦ εἰς τὴν μελέτην τοῦ ἔργου τοῦ ᾿Αγίου Συμεών, ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης. Κατόπιν διερευνήσεως τῶν ἱστορικῶν συνθηκῶν τῶν χρόνων του, τῆς δραστηριότητός του καὶ τῆς χειρογράφου παραδόσεως τῶν ἔργων του κατώρθωσε ν᾿ ἀποκτήση ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα τὸν κατέστησαν αὐθεντικὸν ἐμπειρογνώμονα ἐπὶ τῆς μεγάλης αὑτῆς ἐκκλησιαστικῆς, ϑεολογικῆς καὶ πολιτικῆς προσωπικότητος τοῦ Βυζαντίου κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ βίου του.Ὁ κ. Balfour ἤρχισε τὰς μελέτας του ἀπὸ τῶν φοιτητικῶν του χρόνων εἰς τὰς ᾿Αθήνας (1936 - 1939), κατὰ τοὺς ὁποίους ὁ γράφων τὸ παρὸν σημείωμα ἐκάθητο ἐπὶ τῶν αὐτῶν θρανίων μὲ αὑτόν᾽ ἀλλ᾽ αἱ συνθῆκαι τῆς ζωῆς ἀπὸ τοῦ 1941 ἔστρεψαν ἀλλοῦ τὴν προσοχήν του. Μετὰ τρεῖς δεκαετίας καὶ πλέον ἐπανήρχισε τὰς μελέτας, καρπὸς τῶν ὁποίων ἧτο ἡ ἔκδοσις πρῶτον μὲν ἐν Βιέννῃ τῶν πολιτικοϊστορικῶν συγγραμμάτων τοῦ Συμεὼν (1979), διὰ τῆς ὁποίας ἀπέκτησε καὶ τὸ διδακτορικόν δίπλωμα τῆς φιλοσοφίας, δεύτερον δὲ ἐνταῦθα τῶν θεολογικῶν συγγραμμμάτων αὐτοῦ. Κατόπιν τῶν ἐκδόσεων τούτων ὡς καὶ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ἴω. Φουντούλη γινομένης ἐκδόσεως τῶν λειτουργιολογικῶν ἔργων, ἔχομεν πλέον εἰς χεῖρας μας τὸ σύνολον τῆς συγγραφικῆς παραγωγῆς τοῦ Συμεών, τοῦ ὁποίου ἡ ἁγιότης ἀνεγνωρίσθη καὶ ἐπισήμως, κατὰ τὸ παρὸν ἔτος, χάρις καὶ εἰς τὴν συμβολὴν τοῦ κ. Balfour.
Τὸ Πατριαρχικὸν Ἴδρυμα Πατερικῶν Μελετῶν αἰσθάνεται ἰδιαιτέραν χαρὰν περιλαμβάνον εἰς τὴν σειρὰν τῶν δημοσιευμάτων του τὴν παροῦσαν ἔκδοσιν."
Παν. Κ. Χρήστου