ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
του καθηγητή Arthur Jeffrey
Αύγουστος 1923
Με αυτόν τον τίτλο δημοσιεύθηκε άρθρο του καθηγητή Arthur Jeffrey στην εφημερίδα "The West Australian" στις 18 Οκτωβρίου του 1923 στο οποίο παρουσιάζονται αρκετές εντυπώσεις από το ταξίδι του στην Ελλάδα, κάποιες μάλιστα από την Ζαγορά όπου πέρασε αρκετές μέρες των διακοπών του. Ενδιαφέρουσες είναι οι λεπτομέρειες που παραθέτει για τις φυσικές ομορφιές της περιοχής αλλά και αυτές γενικότερα για τις συνήθειες των Ελλήνων εκείνη την περίοδο...
Το πλήρες κείμενο του δημοσιεύματος της εφημερίδας βρίσκεται εδώ.
" ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑΠερίεργα έθιμα. Φτωχοί ιερείς και καταστήματα ποτών.Γράφοντας σε έναν φίλο του στο Περθ από τη Ζαγορά της Θεσσαλίας, στις αρχές Αυγούστου, ο καθηγητής Arthur Jeffrery M.A., ένας άνθρωπος του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης, δίνει μια ενδιαφέρουσα περιγραφή των διακοπών που πέρασε στα ορεινά της Ελλάδας. Ο Arthur Jeffrey είναι καθηγητής Συγκριτικής Φιλολογίας στο Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Καΐρου, που ανήκει στην Αμερικανική Χριστιανική Ιεραποστολή. Ήταν στο Περθ για μερικές βδομάδες πριν από δύο χρόνια περίπου, και θα τον θυμούνται πολλοί που τον άκουσαν να κηρύττει και να δίνει διαλέξεις. Στην επιστολή του παρατηρεί:"Το περασμένο καλοκαίρι σας έγραψα από τα βουνά της Συρίας – αυτό το καλοκαίρι, όπως βλέπετε, γράφω από τα βουνά της Ελλάδας. Θα πρέπει να έχετε έναν πολύ μεγάλο χάρτη για να βρείτε τη Ζαγορά σημειωμένη σε αυτόν, αλλά αν κοιτάξετε τον συνηθισμένο χάρτη της Ελλάδας και εντοπίσετε την ανατολική ακτή πάνω από το νησί της Εύβοιας, θα φτάσετε στη Νότια Θεσσαλία, λίγο νότια της Θεσσαλονίκης, σε μια χερσόνησο που προεξέχει στη θάλασσα στην οποία σημειώνεται το Πήλιο, ένα βουνό πάρα πολύ φημισμένο στην αρχαιότητα και όχι λιγότερης σημασίας στη νεότερη εποχή. Η Ζαγορά είναι ένα γραφικό μικρό χωριό στις ανατολικές πλαγιές του Πηλίου, με θέα την θάλασσα, στον ορίζοντα της οποίας, τις καθαρές μέρες, μπορεί κανείς να δει μερικές από τις βόρειες Σποράδες.Η πρόθεσή μου ήταν να περάσω αυτό το καλοκαίρι με σκληρή δουλειά, αλλά μετά την επιμονή της ασθένειάς μου τα περασμένα Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά οι γιατροί μου έδωσαν εντολή να φύγω στον δροσερό αέρα του βουνού για να ξεκουραστώ. Έτσι ήρθα στην Ελλάδα, με σκοπό να επιβιβαστώ σ' ένα ατμόπλοιο προς τις αλβανικές ακτές, το οποίο θα μου επέτρεπε να ξεφύγω κάπου ανάμεσα στα αλβανικά βουνά. Αλλά ενώ ήμουν στην Αθήνα, επισκέφθηκα τη Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή και εδώ, προς έκπληξή μου, βρήκα τη δεσποινίδα Webb, του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης, η οποία δίδασκε αρχαία ιστορία τον καιρό που ήμουνα κι εγώ εκεί, και η οποία τώρα έχει ένα χρόνο σπουδών στην Ελλάδα. Μου πρότεινε την Ζαγορά, όπου η ίδια είχε περάσει ένα υπέροχο δεκαπενθήμερο λίγο καιρό πριν.Να 'μαι, λοιπόν, και με ένα ακόμα μήνα διακοπών μπροστά μου.Η Ζαγορά είναι ένα φοβερό μέρος για να φτάσετε και για το λόγο αυτό είναι μακριά από τα συνηθισμένα τουριστικά κέντρα. Φεύγετε από την Αθήνα με τρένο, για ένα όχι και τόσο γνωστό μέρος που ονομάζεται Σχηματάρι, στην κύρια γραμμή προς Λάρισα και Θεσσαλονίκη, και εκεί αλλάζετε σε ένα τοπικό τρένο που ακολουθεί μια ελικοειδή πορεία για τη Χαλκίδα. Η Χαλκίδα είναι το πιο ήσυχο, ομορφότερο, μικρό λιμάνι που θα μπορούσατε να φανταστείτε, αλλά δυστυχώς πολύ ζεστό για μόνιμη καλοκαιρινή κατοικία. Από εκεί μπορείτε να πάρετε ένα τοπικό σκάφος που φεύγει το ξημέρωμα, και έχετε ένα υπέροχο ταξίδι στο θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ της Εύβοιας και της ηπειρωτικής χώρας, πιάνοντας λιμάνι στο Βόλο το βράδυ. Το επόμενο πρωί νοικιάζετε μουλάρια, τακτοποιείτε τις αποσκευές σας από τη μία πλευρά και τον εαυτό σας από την άλλη και σε έξι ώρες βρίσκεστε πάνω στην κορυφή του Πηλίου.Δεν υπάρχει πολλή βλάστηση στην πλευρά του Πηλίου προς Βόλο, αλλά μόλις περάσετε την κορυφογραμμή γίνεται πιο πλούσια και τα μικρά χωριά με τα λευκά σπίτια φαίνονται εδώ και εκεί να φωλιάζουν ανάμεσα στα σκοτεινά φυλλώματα. Υπάρχουν πηγές παντού, υπέροχη θέα στο Αιγαίο Πέλαγος, δροσερός αέρας βουνού, δυνατότητα αμέτρητων ποικίλων περιπάτων μέσα στο δάσος και η συντροφιά των γραφικών, φιλόξενων Ελλήνων χωρικών. Τι περισσότερο θα μπορούσε λοιπόν να επιθυμεί κανείς σε μια εξοχική κατοικία;Η κύρια δυσκολία είναι γλωσσική. Κανείς σε αυτή την όμορφη κωμόπολη δεν μιλάει ούτε μια λέξη οποιασδήποτε άλλης γλώσσας εκτός από την ελληνική, ή λίγο την τουρκική, και, ενώ μπορώ να ισχυριστώ ότι κατέχω αρκετά καλά τα αρχαία ελληνικά, αυτή η σύγχρονη γλώσσα είναι τρομερά ακαταλαβίστικη. Ωστόσο, με τη βοήθεια ενός λεξικού τσέπης και τη χρήση μπόλικης φαντασίας καταφέρνουμε να τα πάμε αρκετά καλά.
Πλατεία Αγίου Γεωργίου. Καρτ Ποστάλ Ιωάννου Ρήγα Τα ελληνικά έθιμα είναι περίεργα. Μια ανύπαντρη κοπέλα μαζεύει τα μαλλιά της επάνω, αλλά μόλις παντρευτεί τα αφήνει να κρέμονται σε δύο πλεξούδες που ακουμπάν στην πλάτη της. Κανείς δεν γιορτάζει τα γενέθλιά του, αλλά την ημέρα του συγκεκριμένου αγίου υπό την προστασία του οποίου βρίσκεται. Δεν μπορείτε με τίποτα να πάρετε πρωϊνό εδώ. Οι κάτοικοι πίνουν ένα φλιτζάνι καφέ όταν σηκώνονται και παίρνουν το πρώτο γεύμα το μεσημέρι. Το δείπνο έρχεται στις 9 το βράδυ. Κανένα ξενοδοχείο δεν σερβίρει φαγητό. Μπορείτε να μείνετε εκεί, αλλά πρέπει να φάτε έξω σε εστιατόρια, που σχεδόν όλα στρώνουν τα τραπέζια τους στην ύπαιθρο, έτσι ώστε να μπορείτε να απολαύσετε την περαστική κίνηση καθώς τρώτε.Υπάρχουν πολλοί Έλληνες στο Κάιρο. Κατά συνέπεια, είχα έρθει σε επαφή με την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία εκεί, αλλά για να τη βρεις στην καθαρή μη μεταρρυθμισμένη κατάστασή της πρέπει να έρθεις στην Ελλάδα. Υπάρχουν εκκλησίες παντού. Μερικές από αυτές είναι πολύ όμορφες, και τελούνται ακολουθίες σε αυτές δύο και τρεις φορές την ημέρα, αλλά εκτός από κάποια γιορτή σπάνια βρίσκετε εκεί κάποιον πέρα απ' τον ιερέα και περιστασιακά μερικές ηλικιωμένες γυναίκες. Όταν οι άνθρωποι πηγαίνουν στις εκκλησίες, σπάνια κάνουν κάτι παραπάνω από το να ασπαστούν τις εικόνες και να ανάψουν ένα ή δύο κεριά. Οι ιερείς κατά γενικό κανόνα είναι πιο αμαθείς από το εκκλησίασμά τους, και καθώς μόνο οι ανώτεροι εκκλησιαστικοί αμείβονται, οι κοινοί ιερείς πρέπει να κάνουν και κάποια πρόσθετη δουλειά πέρα από τα ιερατικά τους καθήκοντα. Στα επαρχιακά μέρη της χώρας η αγαπημένη τους απασχόληση είναι η διατήρηση καφενείων και καταστημάτων ποτών.Υπάρχουν επίσης πολλά μοναστήρια, αλλά το φως της μάθησης δεν λάμπει εκεί σήμερα και οι βιβλιοθήκες είναι ως επί το πλείστον αχρησιμοποίητες. Υπάρχει μία που επισκέφθηκα εδώ κοντά, και κυριολεκτικά έπρεπε να ξύσω τους ιστούς αράχνης πριν μπορέσω να κατεβάσω ένα βιβλίο από τα ράφια*. Κατά την ταπεινή μου γνώμη ο Προτεσταντικός Χριστιανισμός θα μπορούσε κάλλιστα να εγκαινιάσει ιεραποστολές στους Έλληνες για να τους διδάξει την πραγματική θρησκεία.Η Αθήνα είναι μια υπέροχη πόλη. Πέρασα πάνω από μια εβδομάδα εκεί στο δρόμο μου προς τα πάνω και θα είμαι εκεί ξανά στο δρόμο της επιστροφής. Δεν θα σας ενδιέφεραν οι φλυαρίες μου για τις ομορφιές των αρχαίων ερειπίων στην Ακρόπολη ή το Θησείο ή το Ολύμπιον, οπότε θα σας πω περισσότερα για τη σύγχρονη πόλη. Επί του παρόντος, κατακλύζεται από στρατό, διότι, αν και έχει υπογραφεί ειρήνη με την Τουρκία, κανείς δεν πιστεύει ότι θα διαρκέσει. Επίσης ο τόπος είναι γεμάτος πρόσφυγες από τη Θράκη και τη Μικρά Ασία. Υπολογίζουν ότι υπάρχουν πάνω από τρία εκατομμύρια από αυτούς συνολικά στην Ελλάδα. Είναι πάρα πολλοί στην Αθήνα και κατοικούν σε όλα τα πάρκα και τους δασώδεις χώρους, και πρέπει να υπάρχουν καμμιά διακοσαριά από αυτούς κατασκηνωμένοι στις πλαγιές του Λυκαβηττού λίγο έξω από την πόλη. Τι θα κάνουν οι καημένοι το χειμώνα δεν μπορώ να φανταστώ.Οι ίδιοι οι Έλληνες δεν δείχνουν το παραμικρό ενδιαφέρον (εκτός του ότι είναι και εχθρικοί) προς τους πρόσφυγες. Όλο το έργο ανακούφισης γίνεται από Άγγλους και Αμερικανούς που θεωρούν ότι είναι το πιο δύσκολο πράγμα να αποσπάσουν οποιεσδήποτε παραχωρήσεις για το έργο τους από την κυβέρνηση. Μια εξέχουσα κυρία στην Αθήνα ακούστηκε να λέει: «Αν αυτοί οι ξένοι έφευγαν, σύντομα θα εγκαθιστούσαν τους πρόσφυγες». Αυτή φαίνεται να είναι η γενική στάση..."
Και το άρθρο συνεχίζει και κλείνει με παράκληση-προτροπή προς τους αναγνώστες για δωρεά βιβλίων προς κάλυψη των αναγκών του Κολλεγίου στο Κάϊρο όπου υπηρετεί ο A. Jeffrey, με σημείο παραλαβής την Ιεραποστολή των Μεθοδιστών σε συγκεκριμένη διεύθυνση της πόλης...
____________________
* Πρόκειται βέβαια για την Βιβλιοθήκη της Ζαγοράς, για τα απομεινάρια δηλαδή των εντύπων αλλά και χειρογράφων βιβλίων της ξακουστής Βιβλιοθήκης του Ελληνομουσείου και τα οποία βρίσκονταν την εποχή ακριβώς της επίσκεψης του A. Jeffrey σε μικρό δωμάτιο πίσω από το Ιερό του ναού του Αγίου Γεωργίου Ζαγοράς. Η περιγραφή αυτή ταιριάζει απόλυτα μ' εκείνη του του Α. Νικαρούση στο πόνημά του: " Ο ΡΗΓΑΣ ΚΑΙ Η ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ ΖΑΓΟΡΑΣ" Αθήνα, 1929 και του Γ. Δηλιγιάννη στο: " Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΖΑΓΟΡΑΣ" Αλεξάνδρεια, 1926.
Συγκεκριμένα ο Νικαρούσης γράφει στη παραπάνω εργασία του:
"... ὅτε ὁ κ. Δυοβουνιώτης μετέβη εἰς Ζαγορὰν πρὸς σύνταξιν τοῦ ἐν ἔτει 1915 δημοσιευθέντος ἐπιστημονικοῦ καταλόγου τῶν χειρογράφων εὗρε τὰ βιβλία ἐπιμελῶς ταξινομημένα. Ἀλλ' ἐγὼ τῷ 1922 εὗρον αὐτὰ κείμενα κατὰ σωροὺς ἀθλίους πλήρεις ἀραχνίων καὶ κονιορτοῦ. Οὕτω δὲ κατέκειντο μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1923 ὅτε, δοθείσης ἀφορμῆς ἔκ τινος ἀποπείρας ὑπεξαιρέσεως τοῦ ὑπ' ἀριθ. 1 κώδικος, παρεκλήθη ὁ τότε σχολάρχης κ. Γ. Δεληγιάννης νὰ τακτοποιήσῃ καὶ καταγράψῃ τὰ βιβλία..."