Ο ΠΟΡΤΟΛΑΝΟΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΑΓΙΑ

Ο Λιμενοδείκτης, κοινώς πορτολάνος,  (εκ της ιταλικής portolano και portulan) είναι ένα ναυτιλιακό βοήθημα, βιβλίο, περισσότερο πλοηγικού χαρακτήρα, που περιέχει συνοπτικά ναυτικούς χάρτες όρμων, λιμένων, διαύλων κ.λπ. με ιδιαίτερες οδηγίες που ενδιαφέρουν τους ναυτιλομένους.

Οι πρώτοι πορτολάνοι δεν διέθεταν χάρτες, είχαν μόνον κείμενο, γραμμένο έτσι ώστε να απομνημονεύεται εύκολα από τον ναυτικό. Η συνήθεια αυτή, ο πορτολάνος δηλαδή να παρέχει μόνο κείμενο, διατηρήθηκε και πολύ μετά την ανάπτυξη και διάδοση της χαρτογραφίας λόγω της πρακτικότητάς του. Παράδειγμα, ο έντυπος πορτολάνος του Δημητρίου Τάγια που διαθέτει η Βιβλιοθήκη της Ζαγοράς και που εκδόθηκε στην Βενετία το 1729 από το τυπογραφείο του Νικολάου Σάρου. Αυτή είναι η πέμπτη κατά σειρά έκδοσή του, η πρώτη έγινε το 1573 και αυτή στην Βενετία.

Η 5η έκδοση του Πορτολάνου του Δημητρίου Τάγια.
Βενετία, 1729, τυπογραφείο Νικολάου Σάρου

Παρακάτω ακολουθεί ένα ωραίο κείμενο του Αναστάσιου Τζαμτζή για τους Πορτολάνους που συμπεριλαμβάνει αναλυτικές πληροφορίες και γι' αυτόν του Δημητρίου Τάγια. Είναι αναρτημένο στο πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο: "Περί Αλός".

Αναστασίου Τζαμτζή: "Το Ανθρώπινο στοιχείο στους Πορτολάνους"

Εκτός από τον έντυπο πορτολάνο του Τάγια, η Βιβλιοθήκη της Ζαγοράς διαθέτει και έναν χειρόγραφο με τον οποίο θα ασχοληθούμε σε ιδιαίτερη ανάρτηση. 

Ο συγκεκριμένος χειρόγραφος Πορτολάνος έχει ψηφιοποιηθεί από δύο φορείς, την Βιβλιοθήκη Ζαγοράς και τον Δήμο Ζαγοράς, φέρει τον αριθμό 46 (κατά διεθνή αρίθμηση Νέου Ελληνομνήμονα) και ο αναγνώστης μπορεί να τον δει εάν ανατρέξει στον σχετικό Κατάλογο Ψηφιοποιημένων Χειρογράφων της Βιβλιοθήκης Ζαγοράς που βρίσκεται στο ιστολόγιό μας. Προτείνουμε να χρησιμοποιηθεί η ψηφιοποίηση από τον Δήμο Ζαγοράς (3ος Πίνακας με συνολικά τρία χειρόγραφα) που, αν και πάνω από δέκα χρόνια παλαιότερη, είναι ποιοτικότερη από αυτήν της Βιβλιοθήκης Ζαγοράς.

ΣΤΗ ΧΑΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ

 ΣΤΗ ΧΑΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ (ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΠΗΛΙΟ)

ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ ΜΠΕΚΕ

ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΔΙΚΑ ΜΟΥ

ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΦΙΛΟΥ ΜΟΥ

        Βρισκόμουνα στὴ Ζαγορὰ γιὰ νὰ ξεκουραστῶ. Εἶχα τελειώσει τὴν περιοδεία μου στὸ Πήλιο. Εἶχα μάλιστα ταχτοποιήσει τοὺς σκόρπιους κι’ ἄμορφους ἀκόμη στίχους ποὺ ἀναβρύζανε στὸ δρόμο μου μέσ᾽ ἀπὸ τὶς ἀπόκρυφες πηγὲς ποὺ εἴχανε ξυπνήσει στὴν καρδιά μου ἡ μοναξιὰ κ᾿ ἡ ἐλευθερία. Κ᾽ εἴμουν ἕτοιμος νὰ πάρω τὸ δρόμο γιὰ τὴν Πορταριὰ καί, ροβολώντας κατόπι τὸ βουνό, νὰ κατεβῶ στὸ Βόλο, τ᾽ ὁρμητήριο τῆς ἐκδρομῆς μου.

        Ἕνα σημείωμα, γραμμένο ἀπὸ βιαστικὸ κι’ ἀβέβαιο χέρι, μ᾽ ἔκανε νὰ ταχύνω, ἐκεῖνο τὸ πρωΐ, τὴν ἀναχώρησή μου. Κάποιος ἀγωγιάτης, καθὼς μὲ πληροφόρησε ὁ ξενοδόχος μου, τὸ εἶχε φέρει τὴ νύχτα, ὅταν ἐγὼ κοιμόμουνα κλεισμένος στὸ δωμάτιό μου. Ο φίλος μου Ἱππόλυτος Γρίβας, ὁ ποιητής, βρισκότανε καταδικασμένος στὸ σανατόριο τοῦ Πηλίου. Αὐτὸ τὸ ἤξερα πρὸ πολλοῦ. Τὄχα στὸ νοῦ μου, τραβώντας γιὰ τὴν Πορταριά, νὰ σταματήσω τὸ μουλάρι μου καί, σκαρφαλώνοντας τὴν πλαγιά, νὰ φτάσω στὸ σανατόριο καὶ νὰ ἰδῶ τὸ φίλο μου τὸ Γρίβα, τὸν ποιητή. Τὰ λίγα λόγια ποὺ εἶχε ρίξει στὸ χαρτὶ μὲ βιαστικὸ κι' ἀβέβαιο χέρι μὲ κρατήσανε γιὰ μιὰ στιγμὴ σὲ μιὰ περίεργη ἀγωνία. «Ἔμαθα, μοῦ ἔλεγε, τυχαίως πὼς βρίσκεσαι κοντά μου, Ἔλα νὰ σὲ ἰδῶ. Μοῦ φαίνεται πὼς σὲ λίγο θὰ φύγω ἀπὸ τὸ Πήλιο.» Εἴταν ἄραγε καλά;

ΟΙ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΑΙ ΕΝ ΑΙΓΥΠΤΩ

Ένα από τα σημαντικότερα έργα του Ζαγοριανού ιστοριοδίφη Απόστολου Κωνσταντινίδη είναι και το: "ΟΙ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΑΙ ΕΝ ΑΙΓΥΠΤῼ", έκδοση του "Συλλόγου της Ζαγοράς" στην Αλεξάνδρεια το 1936.

Το βιβλίο αποτελείται από 130 σελίδες και περιέχει πάρα πολλά στοιχεία για την ζωή και την δράση των Πηλιορειτών Αιγυπτιωτών, είναι δε χωρισμένο στις εξής ενότητες:

ΕΜΠΟΡΟΙ-ΤΡΑΠΕΖΙΤΑΙ-ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΑΙ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΟΙ

ΓΕΩΡΓΟΙ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ-ΛΟΓΙΟΙ-ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΑΙ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Ανάγνωση του βιβλίου

👇

Βιογραφικά στοιχεία για τον Απόστολο Κωνσταντινίδη (ψευδώνυμο "Πήλιος Ζάγρας") αλλά και για τον αδελφό του Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη (ψευδώνυμο "Πέτρος Μάγνης") μπορεί ο αναγνώστης να δει εδώ:

https://drive.google.com/file/d/1wQl1hcxcaatffS6eNJ6fKLkS_iwbyCL9/view?pli=1

στην σελίδα 37 και 14 αντίστοιχα.

Η ΤΣΑΓΚΑΡΑΔΑ ΚΑΙ Η ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ

Πρόσφατα βρέθηκε στην διάθεση του ιστολογίου μια πολύ ενδιαφέρουσα έκδοση του 1921 με τίτλο "Η ΤΣΑΓΚΑΡΑΔΑ ΚΑΙ Η ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ". Πρόκειται για ένα μικρό βιβλίο 100 σελίδων στο οποίο δεν αναφέρεται συγγραφέας. Επίσης δεν υπάρχει πίνακας περιεχομένων. Τα κεφάλαια που περιλαμβάνει είναι τα εξής:

"ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ"

"ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΔΑΣ"

"ΔΙΑΛΕΞΙΣ ΠΕΡΙ ΤΣΑΓΚΑΡΑΔΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΟΥ ΑΡΓΥΡ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ"

"ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΤΗΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΔΑΣ ΚΑΙ Η ΔΕΝΔΡΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ"

"ΔΙΑΛΕΞΙΣ ΠΕΡΙ ΚΑΣΤΑΝΕΑΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΡΑΟΛΗ, Μαθητοῦ Τρίτης Τάξεως ἐκ Μούρεσι." 
(Στο τέλος της διάλεξης υπάρχει μια πάρα πολύ ωραία περιγραφή της τοποθεσίας "Κούτρα" στην Τσαγκαράδα.)

"ΕΚ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΠΕΡΙ ΓΕΩΜΗΛΩΝ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘ. ΚΟΡΜΠΕΤΗ, Μαθητοῦ Τρίτης Τάξεως ἐκ Ζαγορᾶς."

"ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΤΥΠΩΣΙΣ"
(Διήγηση-Οδοιπορικό από Μηλιές προς Τσαγκαράδα. Περιλαμβάνει και δεύτερο οδοιπορικό με τίτλο "Ἡ Μεγαλομάτα")

"ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ"

"ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΕΥΕΣΘΑΙ"

"ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΙΣ"

Το βιβλίο, παρά τον μικρό όγκο του, διασώζει πολύτιμες πληροφορίες της περιοχής για την εποχή εκείνη. Επίσης στις διαλέξεις των μαθητών προκαλεί εντύπωση ο πολύ καλός χειρισμός της απλής καθαρεύουσας.

Οι κώδικες 1, 14 και 4 της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Ζαγοράς. Μια "άλλη" πλευρά της ιστορίας τους

Οι πιο γνωστές σελίδες της ιστορίας της Βιβλιοθήκης Ζαγοράς είναι αναμφισβήτητα αυτές που περιλαμβάνουν την χρονική περίοδο από την ίδρυσή της (1762) μέχρι και την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Από κει και μετά, με την παύση της λειτουργίας του Ελληνομουσείου, παύει και η λειτουργία της Βιβλιοθήκης, αφού τα δύο αυτά ιδρύματα συστεγάζονταν και το ένα αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του άλλου. Μιλάμε λοιπόν για μια χρονική περίοδο περίπου 50 ετών - εάν εξαιρέσουμε μια 10ετία σχεδόν ταλαιπωρίας της από την αδιαφορία των τοπικών αρχών αλλά και των προβλημάτων που αυτές προκάλεσαν στο Ελληνομουσείο συνεργαζόμενοι με τις τουρκικές αρχές.

Ποια ήταν όμως η τύχη της από το 1821 και έπειτα; (μέχρι τα μέσα της 10ετίας 1950-60 οπότε και άρχισε σταδιακά η εκ νέου οργάνωσή της και η ασφάλισή της πλέον σε κτίριο που ειδικά της παραχωρήθηκε).

Κάποια πράγματα γνωρίζουμε κυρίως από τον Ζαγοριανό ιστορικό Γιάννη Κορδάτο, απ' τον συντάκτη του καταλόγου των κωδίκων της Κων/νο Δυοβουνιώτη και από τους φιλόλογους ερευνητές Αλέξανδρο Νικαρούση και Γεώργιο Δηληγιάννη. Παράλληλα όμως υπάρχουν πολλές πληροφορίες και σε διάφορες άλλες πηγές για τα κτίρια που κατά καιρούς στεγάζονταν, για βιβλία - έντυπα και χειρόγραφα - που δεν υπάρχουν πλέον και γενικά για την άθλια κατάσταση στην οποία αυτή δυστυχώς είχε περιέλθει.

"Τέλος και Αποχώρηση"

Αυτόν τον τίτλο: "Τέλος και Αποχώρηση" ("Over and Out") φέρει το κεφάλαιο του Michael Ward στο βιβλίο του "Αποστολές στην Ελλάδα" ("Greek Assignments") που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1992.

Ο Michael Ward, ταγματάρχης, πράκτορας του S.O.E.- Special Operation Execution - Εκτελεστικού Ειδικών Επιχειρήσεων, ρίφθηκε με αλεξίπτωτο στην Πίνδο στις 20/10/1943 και κάλυψε μια διαδρομή 500 μιλίων μέσα σε δύο μήνες στην κατεχόμενη Ελλάδα (το μεγαλύτερο μέρος της με τα πόδια), συγκεντρώνοντας πληροφορίες για τις κινήσεις του άξονα και τους διχασμένους αντιστασιακούς.

Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφει τις τελευταίες ημέρες παραμονής του στο ελληνικό έδαφος, στο Βένετο, μαζί με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ και τον σύνδεσμο της Αγγλικής αποστολής εκεί, λίγο πριν την αναχώρησή του από τον όρμο Κουλούρι με καΐκι για την Τουρκία. Επίσης περιγράφει τα όσα αντιμετώπισε διασχίζοντας το Αιγαίο, αλλά και κατά την αποβίβασή του στις τουρκικές ακτές.

Στην παρούσα ανάρτηση, εκτός από το εν λόγω κεφάλαιο, παρατίθενται και 2-3 σελίδες από το προηγούμενο ("Race for the Coast") στις οποίες αναφέρει τα τελευταία στάδια της αγωνιώδους οδοιπορίας του: από την Κάτω Κερασιά μέχρι το Βένετο, το σημείο διαφυγής.

Ο Ward στο τέλος του 1944 αποστέλλεται ξανά στην Ελλάδα και το 1948 του προτάθηκε από τον David Balfour να επανέλθει για τρίτη φορά, ως μέλος πλέον της Ειδικής Επιτροπής του Ο.Η.Ε. για τα Βαλκάνια. Τονίζεται στο σημείο αυτό ότι ο ρόλος των Άγγλων γενικότερα σε ό,τι επακολούθησε στην Ελλάδα μετά την Γερμανοϊταλική κατοχή, απ' το 1944 κι ύστερα, είναι σ' όλους γνωστός... Απλά στεκόμαστε στα όσα μας διασώζει το κείμενο για την περιοχή, τις καταστάσεις, τα γεγονότα και τα πρόσωπα εκείνων των ημερών. Οι ίδιες καταστάσεις, πρόσωπα, γεγονότα συναντώνται και σε αφηγήσεις άλλων που τα έζησαν λίγο πριν ή λίγο μετά και ίσως παρουσιαστούν σε προσεχείς αναρτήσεις...