Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια της ζωής του Ιωάννη Πρίγκου, λίγο πριν την οριστική του επιστροφή στην Ζαγορά στα 1776, καταγράφεται σε άρθρο του Maurits van den Boogert το οποίο φέρει τον τίτλο: "Αναβιώνοντας τον Homo Ottomanicus: Οι σταθερές και οι μεταβλητές της οθωμανικής ταυτότητας" (Ο αναγνώστης μπορεί να δει το πλήρες άρθρο και να το μεταφορτώσει στον υπολογιστή του: "Resurrecting Homo Ottomanicus: The Constants and Variables of Ottoman Identity").
Από το άρθρο αυτό μεταφέρουμε στην σημερινή ανάρτηση τα όσα σχετίζονται με την περίπτωση του Ιωάννη Πρίγκου:
Αναβιώνοντας τον Homo Ottomanicus: Οι σταθερές και οι μεταβλητές της οθωμανικής ταυτότητας.
...Αν η γλώσσα και η ένταξη μπορούν να θεωρηθούν μέρος του σκελετού του homo ottomanicus, το ζήτημα του τόπου γέννησης ήταν πιθανώς η ραχοκοκαλιά. Στις 19 Ιανουαρίου 1869, η Οθωμανική κυβέρνηση ψήφισε το νόμο για την Οθωμανική εθνικότητα. Συγκεκριμένα, αξίζει να θυμηθούμε εδώ το πρώτο και το τελευταίο από τα εννέα άρθρα του. Το πρώτο άρθρο αναφέρει ότι «κάθε άτομο που γεννήθηκε από Οθωμανό πατέρα και Οθωμανή μητέρα, ή αποκλειστικά από Οθωμανό πατέρα, είναι Οθωμανός υπήκοος». Το ένατο άρθρο αναφέρει ότι «κάθε άτομο που ζει στην Οθωμανική επικράτεια θεωρείται Οθωμανός υπήκοος και αντιμετωπίζεται ανάλογα, εκτός εάν η ιδιότητά του ως αλλοδαπού αποδεικνύεται δεόντως». Αυτές οι ρήτρες δεν διαφέρουν πολύ από τον τρόπο με τον οποίο οι περισσότερες δυτικές χώρες όρισαν τους υπηκόους τους και είναι εύκολο να υποθέσουμε ότι αυτός ο συγκεκριμένος νόμος, όπως και πολλές άλλες νομικές μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ, ήταν προϊόν δυτικοποίησης. Δύο ασύνδετα σύνολα αποδεικτικών στοιχείων υποδηλώνουν ότι αυτό δεν συνέβαινε. Το πρώτο αφορά τον τρόπο με τον οποίο περιγράφονται οι ξένοι σε ορισμένες Οθωμανικές πηγές. Συγκεκριμένα, αναφέρομαι στις άδειες διαμονής που χορηγήθηκαν σε μέλη της Ολλανδικής κοινότητας στην Κωνσταντινούπολη τις πρώτες δεκαετίες του δέκατου όγδοου αιώνα...
...Περιστασιακά, αυτά τα έγγραφα ζητήθηκαν επίσης από ανθρώπους για τους οποίους δεν προορίζονταν, όπως Έλληνες έμποροι από τη Σμύρνη που είχαν εγκατασταθεί στο Άμστερνταμ. Μόλις απέκτησαν την υπηκοότητα εκεί, ζήτησαν να αναγνωριστούν ως Ολλανδοί έμποροι από τις Ολλανδικές εμπορικές αρχές. Νομικά, ήταν δύσκολο για την Ολλανδική κυβέρνηση να αρνηθεί τέτοια αιτήματα, με το κάπως περίεργο αποτέλεσμα, για παράδειγμα, ένας άνδρας που ονομαζόταν Ιωάννης Πρίγκος από τη Ζαγορά της Θεσσαλίας, τώρα αποκαλούσε τον εαυτό του Johannes Brink και επίσης Ολλανδό. Όλα αυτά ήταν ωραία και καλά όσο ο Pringos/Brink παρέμεινε στην Ευρώπη, αλλά μόλις πάτησε το πόδι του σε Οθωμανικό έδαφος η Τουρκική κυβέρνηση τον θεώρησε ξανά Οθωμανό. Αυτό συνέβη το 1776, όταν ο Πρίγκος ζήτησε ένα έγγραφο από την Ολλανδική πρεσβεία στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο θα τον ανακήρυσσε Ολλανδό εκ γενετής. Η πρεσβεία αρνήθηκε, διότι η ικανοποίηση του αιτήματος θα οδηγούσε αναμφίβολα σε διαμάχη με την Πύλη. Η Οθωμανική κυβέρνηση, εξήγησε ο πρεσβευτής, «θα έκανε δεκτό ένα τέτοιο αίτημα [για βίζα] καλή τη πίστει, αν εγγυόμουν για τον Brink ως αληθινό Ολλανδό εκ γενετής», αλλά «ένα τέτοιο έγγραφο δεν θα ήταν χρήσιμο γι' αυτόν, μόλις η [Οθωμανική] κυβέρνηση ανακαλύψει και αναγνωρίσει ότι ήταν ο ίδιος [άνθρωπος] που γεννήθηκε στη Ζαγορά». Στο τέλος βρέθηκε μια πολύ Οθωμανική λύση. Ο συνέταιρος του Πρίγκου στην Κωνσταντινούπολη, ένας άνδρας που ονομαζόταν Δημήτριος Φρόνιμος, ήταν προστατευόμενος της Ολλανδίας και του επιτράπηκε να εγγράψει δύο υπηρέτες κάτω από το berāt του. Έτσι, η πρεσβεία κατέγραψε τον Πρίγκο ως υπηρέτη του Φρονίμου και ζήτησε ένα yol emri, ακριβώς το είδος του εγγράφου που η Οθωμανική κυβέρνηση χρησιμοποιούσε όλο και περισσότερο για να παρακολουθεί τις κινήσεις εμπόρων όπως ο Φρόνιμος και ο Πρίγκος. Η περίπτωση των Ελλήνων του Άμστερνταμ υποστηρίζει την άποψη ότι η έννοια του «δικαιώματος γέννησης» ήταν ένα αποφασιστικό σημαίνον στοιχείο ταυτότητας, τουλάχιστον από την άποψη του κράτους...
Πολύ ενδιαφέρουσα πράγματι η λεπτομέρεια που μας μεταφέρει ο Ολλανδός ερευνητής. Δεν γνωρίζουμε εάν κάπου αναφέρεται αυτή στις πάνω από 2500 σελίδες σημειώσεων που μας άφησε ο Ι. Πρίγκος.
Όμως κάνει ιδιαίτερη εντύπωση στο παραπάνω γεγονός, ιδίως μάλιστα αν γνωρίζει κανείς την προσωπικότητα του ίδιου του Πρίγκου μέσα από τα γραπτά του, το πώς προσπάθησε αυτός να ζητήσει από την Ολλανδική Πρεσβεία στην Κωνσταντινούπολη πιστοποιητικό όπου θα αναγράφονταν ψευδή στοιχεία για τον εαυτό του, εμφανιζόμενος σε αυτό ως Ολλανδός υπήκοος εκ γενετής. Ήταν τόσο αφελής ώστε να διακινδυνεύσει κάτι τέτοιο γνωρίζοντας καλά τι σημαίνει Τούρκος; Εξ άλλου σε τί θα χρησίμευε να φέρει πάνω του ένα τέτοιο ψεύτικο πιστοποιητικό το οποίο θα τον ανακήρυσσε Ολλανδό εκ γενετής αφού πλέον διέκοψε οριστικά τις εμπορικές του δραστηριότητες παίρνοντας την απόφαση στα 1776 να επιστρέψει και να τελειώσει την ζωή του στην γενέτειρα Ζαγορά;
Επίσης στο κείμενο αναφέρεται η ψήφιση νόμου για οθωμανική εθνικότητα (nationality), ενώ στα άρθρα του που παρατίθενται (πρώτο και ένατο) αναφέρεται ο όρος υπήκοος-υπηκοότητα (subject). Οι έννοιες αυτές είναι σαφέστατα εντελώς διαφορετικές. Αλλά όπως και νάχει το πράγμα, ο Ιωάννης Πρίγκος μπορεί από την άποψη του Οθωμανικού κράτους να θεωρούνταν Οθωμανός υπήκοος, ο ίδιος όμως σαν Έλληνας που ήταν, ποτέ του δεν αισθάνθηκε ούτε οθωμανός άνθρωπος, ούτε οθωμανός υπήκοος, πόσο μάλλον οθωμανός στην εθνικότητα. Είχε την πλήρη επίγνωση ότι ανήκε σε ένα Έθνος κατακτημένο από έναν βάρβαρο λαό το οποίο περίμενε την κατάλληλη στιγμή για να ξεσηκωθεί και να αποτινάξει την κυριαρχία του, κάτι που τελικά το κατόρθωσε και μάλιστα με θαυμαστό τρόπο!