Από τους θησαυρούς της Βιβλιοθήκης Ζαγοράς. ΠΕΤΡΟY ΜΠΕΡΤΙΟY "ΣΥΝΟΠΤΙΚΩΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΙΝΑΚΩΝ ΒΙΒΛΙΑ ΕΠΤΑ" ΛΕΫΝΤΕΝ(;), 1616

P. BERTII,   
TABULARUM GEOGRAPHICARUM CONTRACTARUM,  
LIBRI SEPTΕΜ 

Μια πάρα πολύ σπάνια έκδοση που ανήκε στο Ελληνομουσείο της Ζαγοράς και σήμερα βρίσκεται στην Βιβλιοθήκη Ζαγοράς παρουσιάζεται στην σημερινή ανάρτηση.

Χάρτης των αστερισμών. Ένας από τους πρώτους χάρτες του άτλαντα

Πρόκειται για έναν μικροσκοπικό άτλαντα 839 σελίδων που περιέχει όλες τις γνωστές - μέχρι το 1616 που εκδόθηκε - περιοχές της γης σε 226 χάρτες. Οι διαστάσεις του είναι 12x19 εκ.. Όλοι οι χάρτες που περιλαμβάνονται, παρ’ όλο το μικρό τους μέγεθος (9x13 εκ. σταθερό σε όλους), είναι  ευκρινέστατοι, περιέχουν πολλές λεπτομέρειες  και  συνοδεύονται από 2-4 σελίδες κειμένου µε διάφορες πληροφορίες για τις απεικονιζόµενες περιοχές.

Η πόλη του Μεξικό. Επάνω: Η έκδοση στην Βιβλιοθήκη Ζαγοράς (επιχρωματισμένη)
Κάτω: Προγενέστερη ασπρόμαυρη έκδοση

Επίσης είναι επιχρωματισμένοι, αν και στις περισσότερες επανεκδόσεις που έχει γνωρίσει το έργο αυτό είναι ασπρόμαυροι. Ο ίδιος ο εκδότης χάραξε 169 από τους χάρτες που περιέχονται στον μικροσκοπικό αυτόν άτλαντα. Από το βιβλίο έχει χαθεί η σελίδα τίτλου, ενώ το υπόλοιπο - από τις αφιερώσεις μέχρι το τέλος - διατηρείται σε άριστη κατάσταση.

Ψηφιοποιημένες σελίδες του, που εκτυπώθηκαν σε πολύ μεγάλη ανάλυση, πλαισίωναν την έκθεση που φιλοξενούνταν στο Ελληνομουσείο της Ζαγοράς "στα Χνάρια του Ρήγα" και που πρωτοξεκίνησε το καλοκαίρι του 1999. Ήταν το έκθεμα που τραβούσε περισσότερο από όλα τα υπόλοιπα το ενδιαφέρον των επισκεπτών της έκθεσης από την οποία προέρχεται και μέρος του φωτογραφικού υλικού της ανάρτησης.

Από την έκθεση  "Στα χνάρια του Ρήγα" καλοκαίρι 1999

Ο εκδότης του άτλαντα αυτού Petrus Bertius (14 Νοεμβρίου 1565 – 12 Οκτωβρίου 1629), γνωστός και ως Peter Bardt, ήταν Φλαμανδός θεολόγος, ιστορικός και χαρτογράφος. Ο Μπέρτιος γεννήθηκε στο Μπέβερεν (του σημερινού Βελγίου), γιος του ιεροκήρυκα Pieter Michielszoon Bardt. Η οικογένεια Μπαρντ κατέφυγε στο Λονδίνο με το ξέσπασμα του Ολλανδικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας το 1568, αποφεύγοντας τόσο τις θρησκευτικές όσο και τις πολιτικές διαμάχες. Όταν η πολιτική κατάσταση στην Ολλανδία σταθεροποιήθηκε το 1577, ο Μπέρτιος επέστρεψε για σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Λέϋντεν. Συντηρούσε τον εαυτό του με φροντιστήρια μέχρι το 1593 οπότε και ανέλαβε την επιστασία του Κρατικού Κολλεγίου του Λέϋντεν. Αυτή ήταν μάλλον μια οικογενειοκρατική θέση καθώς, την ίδια χρονιά, παντρεύτηκε τη κόρη του Προϊστάμενου του Κολλεγίου. Λίγο αργότερα ο Μπέρτιος διαδέχθηκε τον πεθερό του και έγινε ο ίδιος Προϊστάμενος το 1606. Μέσω του γάμου του, συνδέθηκε με τους Φλαμανδούς χαρτογράφους Jodocus Hondius και Pieter van den Keere, οι οποίοι ήταν και οι δύο συγγενείς της γυναίκας του. Άρχισε να εκδίδει χαρτογραφικά έργα το 1598 και κάποια στιγμή δημοσίευσε έναν μικροσκοπικό άτλαντα στα λατινικά, τον Tabulae contractae. Το 1618, με τον κουνιάδο του Jodocus Hondius, εξέδωσε τον άτλαντα Theatrum Geographiae Veteris (Θέατρο Αρχαίας Γεωγραφίας), ο οποίος εντυπωσίασε τον Λουδοβίκο ΙΓ ́ της Γαλλίας τόσο πολύ ώστε να πείσει τον Μπέρτιο να μετακομίσει στο Παρίσι και να αναλάβει θέση Κοσμογράφου της αυλής του Βασιλέως.

Δύο χρόνια αργότερα ασπάστηκε τον καθολικισμό και πήρε θέση διδάκτορος της ρητορικής στο Collège de Boncourt, στο Παρίσι. Το 1622, ο Λουδοβίκος ΙΓ ́ του απένειμε τις διακρίσεις του Βασιλικού Καθηγητή των Μαθηματικών και του Βασιλικού Ιστοριογράφου της Γαλλίας. Ο Μπέρτιος παρέμεινε στο Παρίσι μέχρι το θάνατό του το 1629.

Να σημειώσουμε για τον αναγνώστη, ότι την εποχή εκείνη, τον 16ο αιώνα δηλαδή, η διαδικασία της χαρτογράφησης των νέων περιοχών της γης που διαρκώς ανακαλύπτονταν ξεκινούσε από τους ίδιους τους εξερευνητές (π.χ. Βάσκο ντα Γκάμα, Μαγγελάνο, Ντιάζ κ.λπ.) και συνεχίζονταν από ειδικευμένους χαρτογράφους που συχνά συνόδευαν οι ίδιοι τις αποστολές επεξεργαζόμενοι τα στοιχεία που συνέλεγαν οι πρώτοι. Τέλος, η διαδικασία ολοκληρώνονταν στα Εθνικά-Βασιλικά Εργαστήρια, χαρτογραφικά δηλαδή κέντρα, όπου χαράσσονταν σε πλάκες χαλκού οι ανακαλυφθείσες περιοχές και τυπώνονταν οι επίσημοι πλέον άτλαντες συνοδευόμενοι με τα σχετικά κείμενα των περιγραφών. Με δυο λόγια δηλαδή η χαρτογράφηση ήταν μια συλλογική προσπάθεια των ίδιων των θαλασσοπόρων και των ειδικών που επεξεργάζονταν τις παρατηρήσεις και καταγραφές από τις ανακαλύψεις τους.

Βόρειο ημισφαίριο της γης, πολική προβολή

Πολύ ενδιαφέρουσες επίσης είναι οι παραστάσεις που συνοδεύουν πολλές φορές τους χάρτες και οι οποίες απεικονίζουν συνήθειες από ιθαγενείς κάτοικους, φυσικά φαινόμενα που συναντώταν σε διάφορες περιοχές (π.χ. ηφαίστεια κ.λπ.), χαρακτηριστικά ζώα διαφόρων σημείων της γης κ.α....

Ο χάρτης που επιλέξαμε να εστιάσουμε, κλείνοντας την ανάρτηση, απεικονίζει ένα βουνό στις Άνδεις, το Ποτοσί, που η ιστορία του, ίσως όχι και τόσο γνωστή σε πολλούς, έχει ταυτιστεί με το ασήμι. Στο βουνό αυτό, στα 4.100 μέτρα υψόμετρο, αναπτύχθηκε η ομώνυμη πόλη στους πρόποδες της κορυφής όπου ήταν τα ορυχεία του ασημιού (4.800 μέτρα).

Τα ορυχεία του Ποτοσί στην ομώνυμη κορυφή των Άνδεων

Η πόλη του Ποτοσί στα 1573 ήδη αριθμούσε 120.000 κατοίκους, πολύ περισσότερους δηλαδή από το Παρίσι, το Λονδίνο, τη Ρώμη, την Μαδρίτη. Μέχρι το 1650 οι κάτοικοι έφθασαν τους 160.000. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες και ίσως η πλουσιότερη πόλη του κόσμου εκείνη την εποχή, απομονωμένη στο οροπέδιο αυτό, συνώνυμη της πολυτέλειας, της χλιδής, της σπατάλης και συνάμα της φτώχειας, της καταπίεσης και του ξεπεσμού. 8.000.000 εργάτες εκτιμάται ότι πέθαναν από τα μέσα του 16ου αιώνα και έπειτα σε όλη την διαδρομή των ορυχείων του Ποτοσί μέσα στο χρόνο...

Παραθέτουμε επίσης τις τρεις σελίδες κειμένου από τον άτλαντα σχετικά με το Ποτοσί για τους λατινομαθείς...

Ίσως σε επόμενη ενημέρωση της ανάρτησης παραθέσουμε και μερικούς πολύ ωραίους χάρτες από ελληνικά νησιά...

Περισσότερες λεπτομέρειες για την σπανιότητα αυτής της έκδοσης μπορεί ο αναγνώστης να αναζητήσει στην Δημόσια Βιβλιοθήκη Ζαγοράς.