.png) |
| Περιοδικό "ΞΕΝΙΑ", τεύχος 84, Ιούλιος 1964 |
ΖΑΓΟΡΑ
ΤΟ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΟ ΔΡΟΣΟΛΟΥΣΤΟ ΚΕΦΑΛΟΧΩΡΙ
Περίληψις ἀπὸ ὁμιλίαν ποὺ ἔκανε εἰς συνεστίασιν Ζαγοριανῶν ὁ κ. ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΣΚΟΥΒΑΡΑΣ.
Η ΖΑΓΟΡΑ, τὸ πηλιορείτικο, δροσόλουστο κεφαλοχώρι, δὲν εἶναι ἀπὸ τὴ φύση μόνο εὐνοημένο, ποὺ τὸ προίκισε μὲ ἀπαράμιλλες ὀμορφιές. Ἡ σπάνια συνύπαρξη ἑνὸς βουνοῦ,ὀνομαστοῦ γιὰ τὴν πλούσια χλωρίδα του καὶ τὶς εἰδυλλιακές του τοποθεσίες, μὲ μιὰ πλατειά, ζαφειρένια θάλασσα, ποὺ τὰ κράσπεδά της ἀπολήγουν στὸ χρυσογιαλὸ τοῦ Χορευτοῦ, ἔκαναν τὴ Ζαγορὰ ἀλησμόνητο θέρετρο. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἱστορία ἀκόμα δὲ στάθηκε διόλου φειδωλή, ἀπέναντι στὴ μαγνητικὴ αὐτὴ κωμόπολη. Σύνθεσε γι᾿ αὐτὴν μερικὲς πολὺ ἐνδιαφέρουσες σελίδες.
Στὰ χρόνια τῆς τουρκοκρατίας, καὶ προπαντὸς στὴν πεντηκονταετία ποὺ προηγήθηκε ἀπὸ τὴν μεγάλη Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση, διαδραμάτισε ἕνα σπουδαιότατο ρόλο, πάνω στὸν τομέα τοῦ διαφωτισμοῦ τῶν ραγιάδων. Τὰ σχετικὰ προνόμια ποὺ εἶχε ἀνέκαθεν ἀπὸ τοὺς κατακτητὲς κι ἡ ἀνεμπόδιστη αὐτοδιοίκηση ποὺ ἀνέπτυξε, ἦσαν ἡ αἰτία ν᾽ ἀνθίση στὴ Ζαγορὰ πλούσια βιοτεχνία μαλλίνων ὑφασμάτων καὶ μεταξοκαλλιέργειας, μὲ συνακόλουθο τὴν ὀργάνωση ἑνὸς ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου σ᾽ Ἀνατολὴ καὶ Δύση, μὲ μέσο τὰ τραγουδημένα ζαγοριανὰ καράβια. Οἱ ἀπόδημοι Ζαγοριανοὶ ποὺ ἐμπορεύονταν στὶς εὐρωπαϊκὲς πόλεις, δὲν ἦσαν μονάχα πλουτοθῆρες, ἦσαν παράλληλα καὶ φορεῖς προοδευτικῶν ἰδεῶν καὶ πολιτισμοῦ. Μετοχευτὲς στὴ γενέτειρά τους καὶ στὴν ὑπόλοιπη Ἑλλάδα τοῦ ἀναγεννητικοῦ ὀργασμοῦ, ποὺ εἶχε κορυφωθῆ στὶς χῶρες τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης.
Ὁ Ζαγοριανὸς πραματευτὴς Ἰωάννης Πρίγκος (17256-1789) εἶναι ὁ χαρακτηριστικὸς τύπος τοῦ ἀπόδημου, ποὺ ἡ δράση του ἁπλώθηκε πέρα ἀπὸ τὰ στενὰ πλαίσια τῆς ἀτομικότητας. Γεννήθηκε ἀπὸ φτωχότατους γονεῖς. Ὀρφάνεψε σὲ πολὺ μικρὴ ἡλικία. Δούλεψε σκληρὰ σὰν παραγιὸς σὲ κάποιον συντοπίτη του. Δὲν πῆγε ποτέ του σὲ σχολειό. Δεκαπεντάχρονος ξενιτεύτηκε, κεντρισμένος ἀπὸ τὴ λαχτάρα νὰ προκόψη. Πρῶτος του σταθμὸς ἦταν ἡ Ἀλεξάνδρεια. Ἐδῶ αἰσθάνθηκε ἔντονη τὴν ἀνάγκη τῶν γραμμάτων καί, παράλληλα μὲ τὸ ἐμπόριο, προσπαθεῖ νὰ αὐτομορφωθῆ. Ἡ πολυάνθρωπη Βενετιά, μὲ τὴν ἀνθηρότατη ἑλληνικὴ παροικία της εἶναι ὁ δεύτερος ἀποδημητικός του σταθμός. Ὕστερα ἀπὸ δεκάχρονη παραμονὴ κι εὐδόκιμη σταδιοδρομία στὴ Βενετιά, μισεύει γιὰ τὴ Σμύρνη, γιὰ νὰ κατασταλάξη στὰ 1755 στὸ Ἄμστερνταμ τῆς ᾿Ολλανδίας. Ἐδῶ παρέτεινε τὴ διαμονή του μέχρι τὰ 1776. Παλινόστησε στὴ Ζαγορὰ στὰ 1777. Παντρεύτηκε καὶ πέθανε χωρὶς ἀπογόνους στὰ 1789.
Ὁ Ἰωάννης Πρίγκος εἶχε μιὰ πλούσια ψυχοσύνθεση, συγκροτημένη ἀπὸ πολλὲς ἀρετές. Ἡ προσωπικότητά του ἀποτελοῦσε ἕνα συγκερασμὸ πρακτικότητας κι᾿ ἰδανισμοῦ. Φιλοπονώτατος, φιλομαθέστατος, φιλογενέστατος. Μὲ τὴν ἐργασία, ποὺ τὴ θεωροῦσε θρησκεία, καταξίωνε τὴν ὕπαρξή του στὴ ζωή, θεμελίωνε τὴν παρουσία του μέσα στὴν κοινωνία καὶ ταυτόχρονα κατώρθωσε μὲ τὸ προϊὸν τοῦ μόχθου του νὰ ἀσκήση τὴν εὐεργεσία σὲ μεγάλο βαθμό. Μὲ τὴ φιλομάθειά του μπόρεσε νὰ ξεπεράση τὸν ἀπνευμάτιστο ἑαυτό του καὶ νὰ ζήση τὴ ζωὴ του μέσα στὴ γνώση, τὴ στόχαση καὶ τοὺς προβληματισμούς. Μιὰ πλουσιὠτατη βιβλιοθήκη, μὲ ἑκατοντάδες σπάνια βιβλία, ἦταν ὁ πνευματικός του στίβος. Ἡ φιλογένεια του ἐξ ἄλλου, ξεκινημένη ἀπὸ τὴν ἀγάπη στὴ γενέτειρα Ζαγορά, ἁπλώθηκε ἰδεατὰ σ᾽ ὁλάκερο τὸ δυναστεμένο ἑλληνισμό, καὶ τοῦ στάθηκε ὁλοζωΐς ὁ γνώμονας τῶν σκέψεων καὶ τῶν πράξεών του.
Ὁ Πρίγκος ἀλγεῖ κυριολεκτικὰ γιὰ τὴν ἀμορφωσιὰ τῆς ρωμιοσύνης. Τὸν πολιτισμό, τὴν εὐνομία καὶ τὸ ἀνεβασμένο βιοτικὸ ἐπίπεδο ποὺ βλέπει στὰ ξένα ποὺ ζῆ, τὸ θωρρεῖ νομοτελειακὸ παρακόλουθο τῆς ἀγωγῆς, τῆς ὀργανωμένης σχολικῆς παιδείας. Μὲ λόγο καὶ μ΄ ἔργα φλέγεται νὰ βοηθήση στὴν ὀργάνωση τῆς ἐλληνικῆς παιδείας. Δαπανᾶ γιὰ τὴν ἔκδοση βιβλίων καὶ τὰ διανέμει δωρεὰν στὰ ἑλληνόπουλα. Μαθαίνοντας ὅτι στὴ Ζαγορὰ δὲ λειτουργεῖ σχολεῖο ἀπὸ ἀδιαφορία τῶν προεστῶν κι ἀπὸ ἔλλειψη πόρων, ἀναλαμβάνει ὁ ἴδιος τὴν ἵδρυση κι ἀνέγερση συγχρονισμένου ἐκπαιδευτηρίου μὲ εὐρύχωρες αἴθουσες, βιβλιοθήκη, διαμέρισμα γιὰ τὸ δάσκαλο, πτέρυγα οἰκοτροφείου, μισθοδοτεῖ δύο δασκάλους, μισθοδοτεῖ ἱεροκήρυκα, δίνει ὑποτροφίες σὲ ἄριστους μαθητές. Στὸ ἔργο του αὐτὸ ἔχει συνεργάτη καὶ σύμβουλο τὸ συντοπίτη του Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Καλλίνικο Γ΄, πού, ἔκπτωτος κι ἐξόριστος, ἰδιώτευε στὴ Ζαγορά. Τὸ ἵδρυμα αὐτὸ, ἔγινε γνωστὸ στὴν τουρκοκρατία ὡς «Ἑλληνομουσεῖον Ζαγορᾶς» καὶ σήμερα ὡς «Σχολειὸ τοῦ Ρήγα», γιατὶ ἐκεῖ φοίτησε ὁ πρωταθλητὴς τῆς λευτεριᾶς μας Ρῆγας ὁ Βελεστινλῆς.
 |
| Έκδοση με δαπάνη του Ιωάννη Πρίγκου |
Ἀλλὰ ὁ Πρίγκος δὲ σημάδεψε τὴν παρουσία του στὴ νεοελληνικὴ ἱστορία μονάχα μὲ τὴν εὐεργετική του δραστηριότητα. Ἄφησε καὶ πέντε τόμους αὐτόγραφων κειμένων, ποὺ βρίσκονται σήμερα στὸ τμῆμα χειρογράφων τῆς Κοινοτικῆς Βιβλιοθήκης Ζαγορᾶς. Ἕνας τόμος ἀπὸ τὰ κείμενα αὐτὰ μιλᾶ γιὰ τὰ καθέκαστα τῆς παροικίας τῶν Ἑλλήνων τοῦ Ἄμστερναμ. Χρονικά, ἔγγραφα, γεγονότα, ὁμαδικές προσπάθειες καὶ σχέσεις μὲ τοὺς ξένους εἶναι ἀντιγραμμένα ἐκεῖ, ἔτσι ποὺ νὰ συγκροτοῦν τὴ μοναδικὴ πηγὴ γιὰ τὴ δράση τῶν ἀπόδημων τῆς Ὀλλανδίας. Στοὺς ὑπόλοιπους τόμους, ὁ Πρίγκος καταγράφει τὰ γεγονότα ποὺ διαδραματίστηκαν στὴν ἐποχή του σὲ ἑλληνικὴ καὶ παγκόσμια κλίμακα, τὰ ὑπομνηματίζει, τὰ σχολιάζει, τὰ κριτικάρει μὲ στόχαση καὶ νηφαλιότητα, μὴ διστάζοντας νὰ κάνη παραλληλιστικὲς ἀναφορὲς πρὸς τὴν κατάσταση τῆς ὑπόδουλης πατρίδας. Ἔτσι τὰ γραφτὰ τοῦ φωτισμένου αὐτοῦ ἔμπορου εἷναι ἀνόθευτη πηγὴ ἱστορικῶν πληροφοριῶν καὶ ταυτόχρονα δείχτης τοῦ ἰδεολογικοῦ ἐξοπλισμοῦ τῶν Ἑλλήνων τῆς διασπορᾶς στὰ μέσα τοῦ ΙΗ΄ αἰώνα.
Στὰ σημειώματα τοῦ Πρίγκου-γραμμένα στὴν ἁπλὴ γλῶσσα αὐτῆς τῆς ἐποχῆς-καθρεφτίζονται ὅλες οἱ θέσεις κι οἱ προβληματισμοὶ τῆς πρωτοπόρας μερίδας τοῦ ἑλληνισμοῦ, πάνω στὰ ἐπίμαχα θέματα ἐκείνων τῶν χρόνων, σχετικὰ μὲ τὰ νευραλγικὰ αἰτήματα, τὶς ἀνακατατάξεις, τὶς ἀναζητήσεις τῶν ὑποδούλων, ποὺ ἄρχισαν νὰ ἀφυπνίζωνται: Ἡ θέση κι᾽ ἡ τύχη τῆς ᾿Ορθοδοξίας, ἡ κατάσταση τοῦ κλήρου, ἡ δράση τῶν προεστῶν, ἡ ἀργὴ μὰ βέβαιη κατάρρευση τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας, οἱ ἐλπίδες κι ἀποκαρδιώσεις ἀπ᾿ τὴν ὁμόδοξη Ρωσία, τὰ προβλήματα τῆς ξενιτειᾶς, οἱ προσανατολισμοὶ τοῦ Ἔθνους, ἡ παιδεία καὶ ἡ ἀναχρονιστικὴ δομὴ της, μαρτυρίες γιὰ θέματα ἠθικά, οἰκονομικά, ἐπαγγελματικά, βρίσκουν στὸ πρόσωπο τοῦ Πρίγκου τὸν ἀκούραστο χρονικογράφο τους, τὸ θυμόσοφο ἐπικριτή, τὸν ἐνθουσιαστικὸ ἐπαινέτη, τὸν ἀπροσωπόληπτο ἀφηγητή τους.
Ἡ κατοπινὴ ἀνάπτυξη τῆς Ζαγορᾶς, ἡ ἀνάδειξη ἀπὸ τὸ σχολεῖο της σοφῶν, συγγραφέων, ἐπιστημόνων, εὐεργετῶν, φιλικῶν, ἀγωνιστῶν καὶ δασκάλων - χωρὶς τοῦτο νὰ εἶναι φυσικὰ ὁ ἀποκλειστικὸς λόγος - πολλὰ ὀφείλει στὴ δραστηριότητα, στὸ παράδειγμα καὶ στὸ πνεῦμα τοῦ ξεχασμένου πραματευτῆ Ἰωάννη Πρίγκου.