Μια ματιά στην Ιστορική "Βιβλιοθήκη" της Ζαγοράς στα 1930

        Το κείμενο της Έλλης Αποστολίδου "Η ΖΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ", δημοσιευμένο το 1930 στο "ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ" που εξέδιδε ο Γεώργιος Δροσίνης, περιέχει μια μικρή, αλλά σημαντική αναφορά για την Βιβλιοθήκη και το Ελληνομουσείο της Ζαγοράς (Σχολείο Ρήγα Φεραίου).

        Συγκρίνοντας τα όσα γράφει για την Βιβλιοθήκη μ' εκείνα του Αυστραλού καθηγητή Arthur Jeffrey το 1923 διαπιστώνει κανείς ότι αυτή παρέμενε ακόμη σε κατάσταση αποθήκης!!! με τα βιβλία της σε αταξία, απρόσιτα δυστυχώς στην επιστημονική έρευνα και στους επισκέπτες...

ΤΟ "ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ"
τόμος 9ος, 1930

"...Ἡ μεγάλη ἡ πραγματικῶς ὡραία πλατεῖα τοῦ χωριοῦ εἶναι τοῦ Ἁγίου Γεωργίου μὲ πλατάνια καὶ φιλύρες. Τὴ λένε καὶ τὸ Παζάρι. Ἔχει τὴ μαρμαρένια βρύση της μὲ τοὺς πολλοὺς κρουνοὺς καὶ τὸ Ἡρῶον της τῶν πεσμένων ζαγοριανῶν παλληκαριῶν στοὺς πολέμους.

ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Παλιά καρτ ποστάλ (Σ. Στουρνάρα)

       Πίσω ἀπὸ τὴν ἐκκλησιὰ τοῦ Ἅη-Γιώργη εἶναι ἕνα διαμέρισμα παλαιό, σκωληκόβρωτο, σὰν πτωχικό κελλί, μισὸ ἀποθήκη καὶ μισὸ θησαυροφυλάκιον, δηλαδὴ ἄσυλον στὴ λαμπρὰ βιβλιοθήκη ποὺ μετέφεραν ἀπὸ τὸ Σχολεῖον τοῦ Ρήγα Φεραίου. Σ᾽ αὐτὸ τὸ ἄδοξο καμαράκι ἔχουν ἀκουμπιστῇ τὰ πολύτιμα βιβλία, εὐαγγέλια τοῦ 1450 μὲ λεπτὲς ζωγραφιὲς καὶ κεφαλαῖα χρυσοκόκκινα γράμματα, πολύτιμες πρῶτες ἐκδόσεις τῆς Βενετίας, μὲ ἑλληνικὰ καὶ λατινικὰ στοιχεῖα, ἐπιστημονικὰ ἔργα ἀνάμικτα͵ δυστυχῶς σὲ κακὴ κατάσταση.

        Τὸ σαράκι ἐργάζεται δραστηρίως μέσα σ᾽ αὐτόν τὸν πλοῦτο, ἀφοῦ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἐννόησαν ὅτι ἔπρεπε νὰ κτίσουν ἕνα σπιτάκι ἐπίτηδες, γιὰ νὰ βάλουν τὰ βιβλία αὐτά, κειμήλια ὄχι μόνον τῆς Ζαγορᾶς, ἀλλὰ καὶ τῆς Ἑλλάδος.

        Τὰ σπανιώτερα βιβλία ἔπρεπε νὰ εἶναι σὲ θῆκες γυάλινες καὶ νὰ μὴν τὰ ξεφυλλίζουν κάθε τόσο δάχτυλα ὄχι πάντοτε καθαρά, ἀπὸ ἁπλὴ περιέργεια καὶ δίχως σεβασμό. ᾿Εκτὸς ἀπὸ τὸ σαράκι εἶναι καὶ ἡ μούχλα, ποὺ ξαπλώνεται ὅπου μπορεῖ, εἶναι καὶ οἱ ποντικοὶ ποὺ δὲν ἀπαξιοῦν νὰ δοκιμάσουν χαρτὶ καὶ πετσὶ δυὸ καὶ τεσσάρων αἰώνων. Εἶναι καὶ ἡ ἀπειλὴ τῆς φωτιᾶς ἀπὸ τὶς κάτω ἀποθῆκες, ὅπου φυλάσσονται εὔφλεκτοι ὕλαι.

        Ἄν ἀνελάμβανε κανεὶς εὐεργέτης νὰ κτίσῃ ξεχωριστὸ σπιτάκι γιὰ τὴ βιβλιοθήκη τῆς Ζαγορᾶς, θὰ ἔπρεπε νὰ μαζέψῃ ἐκεῖ μέσα καὶ ὅλα τὰ παλαιὰ προσευχητάρια, εὐαγγέλια, συναξάρια ἀπὸ τὶς τέσσαρες μεγάλες ἐκκλησίες τοῦ χωριοῦ καὶ τὰ παρεκκλήσια. Γιατὶ πεταμένα ἐκεῖ μέσα, ἀπὸ στασίδι σὲ παράθυρο σχίζονται, χαλοῦν, χάνονται. Εἴδαμε κάποτε σ᾽ ἕνα φεγγίτη τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Ἄθωνος, ἐπάνω στὸν ὁμώνυμο λόφο, μία δέσμη παλαιῶν βιβλίων ἐκκλησιαστικῶν ποὺ χρησίμευε γιὰ φράκτης τοῦ ἀνέμου ἢ καὶ τῆς βροχῆς. Ποιᾶς ἐποχῆς καὶ τίνων ἐκδόσεων βιβλία ἦσαν, ἀδύνατον νὰ μαντεύσωμε. Τὰ στοιχεῖα ὅμως ἔλεγαν ἀπ᾽ ἐκεῖ ὑψηλὰ ὅτι ἦσαν παλαιὰ καὶ διεμαρτύροντο βέβαια στὰ δικὰ μας μάτια γιὰ τὴ χρήση, ποὺ τοὺς ἔκαμναν ἄνθρωποι μὴ ὑποπτευόμενοι τὴν ἀξία τους.

ΑΘΩΝΑΣ ΖΑΓΟΡΑΣ
Καρτ ποστάλ (Σ. Στουρνάρα) αρχών του 20ου αιώνα

        Ἄλλα πάλιν ἐσαρώθηκαν ἀπὸ συλλέκτας, ποὺ πέρασαν κατὰ καιροὺς καὶ ἐθεώρησαν καλὸ νὰ προστατεύσουν παρόμοια παλαιὰ βιβλία μεταφέροντες αὐτὰ σὲ ξένες βιβλιοθῆκες.

        Πόσες φορὲς ἐσκέφθηκα ἐμπρὸς στὰ σκαλιστὰ χρυσωμένα τέμπλα τῶν ἐκκλησιῶν, στοὺς ξύλινους δικεφάλους ἀετούς, σὲ εἰκόνες ἴσως παιδικῆς τέχνης, ἀλλ’ ἀξίας προσοχῆς γιὰ τὴν παλαιότητά τους, πόση ἀνάγκη θὰ ἦτο ν᾿ ἀνελάμβαναν δυὸ-τρεῖς γνῶσται τῆς τέχνης καὶ τῶν γραμμάτων νὰ προφυλάξουν τὰ κειμήλια αὐτὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἱστορίας μας! 

        Καὶ τὸ σχολεῖον τοῦ Ρήγα Φεραίου ἔπρεπεν ὄχι νὰ ἐπισκευασθῇ, ἀλλὰ νὰ συγκροτηθῇ γιὰ νὰ μὴν ἐρειπωθῇ ὅλως διόλου.

ΤΟ ΕΛΛΗΝΟΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΖΑΓΟΡΑΣ
Καρτ ποστάλ Ιωάννου Ρήγα

        Τὸ μαρμαρένιο ἀνάγλυφο τοῦ μεγάλου μας ἐθνομάρτυρος, καλὰ ἔχει στηθῇ κάτω ἀπὸ μιὰ ἀειθαλῆ δάφνη στὸν περίβολο. Καὶ ἀντικρύ, μιὰ ἐκκλησούλα, ὁ Ἅη-Γιάννης, δίδει μὲ τὴν ἱερὴ πτώχια της κάτι πολὺ συγκινητικὸ στὴ γωνιὰ αὐτὴ ὅπου ἐσπούδασε καὶ ἔπαιζε παιδὶ ἕνας Ρήγας..."

________________________

        Το πλήρες κείμενο της Έλλης Αποστολίδου βρίσκεται στον ένατο τόμο του Ημερολογίου της Μεγάλης Ελλάδος. Αξίζει να το διαβάσει κανείς. Αν και απλό, λιτό, κάθε πρότασή του είναι και μια ζωντανή εικόνα (ζωντανότερη ακόμα... κι' απ' τις σημερινές φτιασιδωμένες ψηφιακές εικόνες των κινητών...)

        Επίσης έχει αναδημοσιευθεί στο πέμπτο τεύχος του Ζαγοριανού περιοδικού "ΛΙΜΝΙΩΝΑΣ", το καλοκαίρι του 1992.