Ο Λιμενοδείκτης, κοινώς πορτολάνος, (εκ της ιταλικής portolano και portulan) είναι ένα ναυτιλιακό βοήθημα, βιβλίο, περισσότερο πλοηγικού χαρακτήρα, που περιέχει συνοπτικά ναυτικούς χάρτες όρμων, λιμένων, διαύλων κ.λπ. με ιδιαίτερες οδηγίες που ενδιαφέρουν τους ναυτιλομένους.
Οι πρώτοι πορτολάνοι δεν διέθεταν χάρτες, είχαν μόνον κείμενο, γραμμένο έτσι ώστε να απομνημονεύεται εύκολα από τον ναυτικό. Η συνήθεια αυτή, ο πορτολάνος δηλαδή να παρέχει μόνο κείμενο, διατηρήθηκε και πολύ μετά την ανάπτυξη και διάδοση της χαρτογραφίας λόγω της πρακτικότητάς του. Παράδειγμα, ο έντυπος πορτολάνος του Δημητρίου Τάγια που διαθέτει η Βιβλιοθήκη της Ζαγοράς και που εκδόθηκε στην Βενετία το 1729 από το τυπογραφείο του Νικολάου Σάρου. Αυτή είναι η πέμπτη κατά σειρά έκδοσή του, η πρώτη έγινε το 1573 και αυτή στην Βενετία.
 |
| Η 5η έκδοση του Πορτολάνου του Δημητρίου Τάγια. Βενετία, 1729, τυπογραφείο Νικολάου Σάρου |
Παρακάτω ακολουθεί ένα ωραίο κείμενο του Αναστάσιου Τζαμτζή για τους Πορτολάνους που συμπεριλαμβάνει αναλυτικές πληροφορίες και γι' αυτόν του Δημητρίου Τάγια. Είναι αναρτημένο στο πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο: "Περί Αλός".
 |
| Αναστασίου Τζαμτζή: "Το Ανθρώπινο στοιχείο στους Πορτολάνους" |
Εκτός από τον έντυπο πορτολάνο του Τάγια, η Βιβλιοθήκη της Ζαγοράς διαθέτει και έναν χειρόγραφο με τον οποίο θα ασχοληθούμε σε ιδιαίτερη ανάρτηση.
Ο συγκεκριμένος χειρόγραφος Πορτολάνος έχει ψηφιοποιηθεί από δύο φορείς, την Βιβλιοθήκη Ζαγοράς και τον Δήμο Ζαγοράς, φέρει τον αριθμό 46 (κατά διεθνή αρίθμηση Νέου Ελληνομνήμονα) και ο αναγνώστης μπορεί να τον δει εάν ανατρέξει στον σχετικό Κατάλογο Ψηφιοποιημένων Χειρογράφων της Βιβλιοθήκης Ζαγοράς που βρίσκεται στο ιστολόγιό μας. Προτείνουμε να χρησιμοποιηθεί η ψηφιοποίηση από τον Δήμο Ζαγοράς (3ος Πίνακας με συνολικά τρία χειρόγραφα) που, αν και πάνω από δέκα χρόνια παλαιότερη, είναι ποιοτικότερη από αυτήν της Βιβλιοθήκης Ζαγοράς.